De Chinese dierenriem verschilt op een paar belangrijke punten van de westerse astrologie. Waar het westen werkt met twaalf tekens die door het jaar heen op de zon wijzen, kent de Chinese traditie twaalf dieren die elk een heel jaar vertegenwoordigen. Ook de grondslag verschilt: de ene gebruikt de zonnebaan en de planeten, de andere de maankalender en vijf elementen. In dit artikel lees je wat de twee systemen onderscheidt, wat ze gemeen hebben en hoe je ze naast elkaar kunt gebruiken.
Een dier per jaar tegenover een teken per maand
Het meest zichtbare verschil is de tijdsindeling. De westerse astrologie verdeelt het jaar in twaalf tekens van ongeveer een maand, afhankelijk van de plaats van de zon. De Chinese dierenriem kent ook twaalf figuren, maar elk daarvan hoort bij een heel jaar. Na twaalf jaar begint de reeks opnieuw: rat, os, tijger, haas, draak, slang, paard, geit, aap, haan, hond en varken.
Een Chinees jaar begint niet op 1 januari maar met het Chinese nieuwjaar, dat meestal op de tweede nieuwe maan na de winterzonnewende valt. Dat is een datum tussen 21 januari en 20 februari. Wie in januari of begin februari is geboren, hoort daarom vaak nog bij het dier van het jaar ervoor. Dit is de belangrijkste valkuil bij het opzoeken van je dier.
Aan de volgorde van de dieren hangt een bekend verhaal. Volgens de overlevering nodigde de Jade-keizer alle dieren uit voor een race over een rivier. De volgorde waarin ze aankwamen, werd de volgorde van de jaren. In sommige versies kwam de kat te laat omdat de rat hem had misleid, en daarom staat hij niet in de reeks. Meer over de dieren en hun eigenschappen lees je bij de Chinese horoscoop. Het verhaal is een legende en geen historisch feit, maar het geeft de dieren hun karakter.
Andere bouwstenen: vijf elementen en yin en yang
De westerse astrologie werkt met planeten, tekens, huizen en aspecten. Daarbij hoort een geboortekaart die afhangt van de datum, het tijdstip en de plaats van geboorte. Dat verklaart waarom een Chinese en een westerse duiding van dezelfde persoon zelden dezelfde punten raken. De Chinese traditie gebruikt andere bouwstenen. Centraal staat het idee van yin en yang, twee tegenovergestelde en aanvullende krachten, en de vijf elementen: hout, vuur, aarde, metaal en water.
Elk jaar heeft in de Chinese traditie niet alleen een dier, maar ook een element en een polariteit van yin of yang. Daardoor ontstaat een cyclus van zestig jaar, omdat tien hemelse stammen met twaalf aardse takken worden gecombineerd. Iemand die in een houtdraak-jaar is geboren, onderscheidt zich in deze duiding van iemand die in een vuurdraak-jaar is geboren, ook al is het dier hetzelfde.
De uitgebreide Chinese methode, bekend als Ba Zi of de vier pijlers, kijkt bovendien naar jaar, maand, dag en uur van geboorte. Dit lijkt meer op een geboortekaart dan op het simpele dier per jaar dat in tijdschriften wordt gebruikt. De westerse astrologie kent daarentegen vier elementen: vuur, aarde, lucht en water. Zo gebruiken beide tradities elementen, maar ze verschillen in aantal, betekenis en toepassing. Het zijn dus twee verschillende manieren om patronen in de tijd te beschrijven.
Twee onafhankelijke tradities met een eigen geschiedenis
De westerse astrologie ontstond in Mesopotamië en kreeg haar vorm in de Griekse wereld. De Chinese traditie ontwikkelde zich grotendeels los daarvan. De Chinese astrologie kent dus een eigen weg, die zich niet hoeft te verhouden tot de westerse. De twaalf aardse takken, die de basis vormen van de dierenreeks, komen al voor op orakelbotten uit het tweede millennium voor Christus. Uit de derde eeuw voor Christus zijn teksten bewaard waarin de dieren aan die takken zijn gekoppeld.
Aan het Chinese keizerlijke hof werkten hofastronomen die de hemel vastlegden. Zij gebruikten een maankalender die met zonne-aanpassingen klopt met de seizoenen, en verdeelden de hemel in achtentwintig maanhuizen. Hun werk had een praktisch doel: de kalender moest kloppen, zodat de keizer op het juiste moment kon offeren en de oogst kon plannen. Net als de Babyloniërs lazen ze bijzondere hemelverschijnselen als tekens voor het rijk. Dat lijkt op de oorsprong van de westerse astrologie, zoals je kunt lezen bij wat astrologie is.
Het verband tussen beide stelsels is dus vooral dat mensen op meerdere plaatsen onafhankelijk van elkaar de regelmaat van de hemel gebruikten om de tijd te ordenen en betekenis te geven. In latere eeuwen kwamen de tradities elkaar tegen, onder meer via boeddhistische teksten uit India. Toch bleven ze verschillend van opzet. De Chinese dierenriem is in de kern een tijdcyclus, de westerse een plaatsbepaling aan de hemel.
Wat je met het verschil kunt doen
Het is verleidelijk om beide systemen tot één verhaal te maken, maar dat werkt niet goed. Het Chinese dier zegt iets over het jaar van je geboorte, het westerse teken over de stand van de zon op een dag in dat jaar. Het is beter om ze te zien als twee invalshoeken. Dat is minder verwarrend dan proberen om ze met elkaar te rijmen. Je kunt een eigenschap in het ene systeem naast een eigenschap uit het andere leggen en kijken of je er iets in herkent.
Begin met het opzoeken van je westerse zonneteken met de sterrenbeeld-calculator, en zoek daarna je Chinese dier op aan de hand van de exacte datum van het Chinese nieuwjaar in jouw geboortejaar. Let daarbij op de overgang in januari en februari, en doe dit het liefst met de exacte geboortedatum erbij, zodat je niet per ongeluk naar het verkeerde jaar kijkt. Dit levert twee beschrijvingen op die elkaar kunnen versterken, of juist niet.
Zie het vooral als een spel van reflectie. Beide tradities geven beelden, geen bewijs. Een Draak is niet per se ambitieus en een Ram niet per se impulsief. Maar de beschrijvingen kunnen je aan het denken zetten over keuzes en gewoonten. Gebruik ze dus als gespreksstof met vrienden, en vermijd het om belangrijke beslissingen op een dierenriem te baseren.
Veelgestelde vragen
Welk Chinees dier ben ik als ik in januari of februari ben geboren?
Dat hangt af van de datum van het Chinese nieuwjaar in jouw geboortejaar. Het Chinese jaar begint tussen 21 januari en 20 februari, afhankelijk van de nieuwe maan. Ben je geboren vóór die datum, dan hoor je bij het dier van het vorige jaar. Ben je geboren op of na die datum, dan hoor je bij het dier van het nieuwe jaar. Zoek daarom altijd de exacte datum op en niet alleen het kalenderjaar.
Is de Chinese dierenriem ouder dan de westerse?
Dat is moeilijk te zeggen, omdat beide tradities lang zijn gegroeid. De Babylonische indeling in twaalf tekens van dertig graden stamt uit de vijfde eeuw voor Christus. De Chinese aardse takken zijn veel ouder, maar de koppeling met dieren is pas uit de derde eeuw voor Christus goed te volgen. Beide systemen hebben een lange voorgeschiedenis. Het gaat dus eerder om twee eigen wegen dan om een kwestie van welke de oudste is.