Een supermaan is een volle maan die samenvalt met het punt waarop de maan het dichtst bij de aarde staat. Omdat de baan van de maan een ellips is, schommelt de afstand tussen ruim 356.000 en bijna 407.000 kilometer. Een supermaan lijkt daardoor tot ongeveer veertien procent groter en dertig procent helderder dan de kleinste volle maan van het jaar. In dit artikel lees je hoe dat werkt, wat de term betekent en hoe opvallend het verschil werkelijk is. De verschillen zijn kleiner dan de nieuwsberichten doen vermoeden.
Wat een supermaan astronomisch gezien is
De maan draait niet in een perfecte cirkel om de aarde, maar in een ellips. Het punt waar ze het dichtstbij komt heet het perigeum, het verste punt het apogeum. Gemiddeld ligt de maan ongeveer 384.000 kilometer van ons vandaan, maar tijdens een omloop varieert dat van ruim 356.000 tot bijna 407.000 kilometer. Zo’n verschil van ongeveer vijftigduizend kilometer is groot genoeg om meetbaar te zijn, maar klein vergeleken met de totale afstand.
Een supermaan ontstaat wanneer een volle maan in de buurt van het perigeum valt. Omdat de maan dan dichterbij staat, lijkt haar schijf groter en is haar licht sterker. De term wordt niet door sterrenkundigen gebruikt als officiële naam, maar wel in de media en door amateurs.
Er bestaat geen vaste definitie. Meestal wordt een volle maan een supermaan genoemd als ze binnen negentig procent van haar dichtste punt valt, of in de praktijk binnen ongeveer 360.000 kilometer. Daardoor verschilt het aantal supermanen per jaar tussen bronnen, gemiddeld drie tot vier.
Ook een nieuwe maan kan op het perigeum vallen. Die zie je niet, maar de zwaartekracht werkt dan wel iets sterker op de oceanen. Dat kan zorgen voor iets hogere springtijen. Het verschil is klein en merk je meestal alleen op plaatsen aan de kust waar de getijden toch al groot zijn.
Hoeveel groter en helderder is een supermaan echt?
Als je een supermaan vergelijkt met de verst afgelegen volle maan, de zogenoemde micromaan, is de schijf tot ongeveer veertien procent groter in doorsnede en dertig procent helderder. Dat klinkt veel, maar het is moeilijk te zien als je maar één maan tegelijk bekijkt. Het menselijk oog heeft immers geen referentie. Zonder vergelijking blijft het verschil dus bijna onzichtbaar.
Bovendien verschilt het weinig met een gemiddelde volle maan. Vergelijk je een supermaan met een gemiddelde volle maan, dan is het verschil in doorsnede ongeveer zeven procent. Dat valt voor het blote oog nauwelijks op, zeker niet als de maan hoog aan de hemel staat. Alleen op foto’s met dezelfde instellingen valt het goed op.
Een supermaan lijkt vaak het grootst als ze net opkomt. Dat komt door een ander effect, de maanillusie. Een maan vlak boven de horizon lijkt groter dan wanneer ze hoog staat, terwijl ze in werkelijkheid even groot is. De oorzaak ligt bij de manier waarop onze hersenen afstand inschatten, niet bij de maan zelf.
Wil je toch het verschil laten zien? Fotografeer de maan met dezelfde lens op verschillende momenten, bijvoorbeeld bij een micromaan en bij een supermaan, en leg de beelden naast elkaar. Dan wordt de ongeveer veertien procent wel zichtbaar.
Waar de naam supermaan vandaan komt
De term supermaan werd in 1979 bedacht door de astroloog Richard Nolle. Hij gebruikte het voor een nieuwe of volle maan die binnen negentig procent van het dichtste punt valt. Pas jaren later werd de term breed opgepikt door de media.
Dat de naam uit de astrologie komt, is een interessant detail. In de astrologie wordt een maan in het perigeum soms gezien als versterkt, omdat ze ‘dichterbij’ is. Dat is een symbolische lezing zonder wetenschappelijke onderbouwing. Wie wil weten hoe astrologen de volle maan gewoonlijk lezen, vindt daar meer over.
Dat een term uit de astrologie zo populair werd, laat zien hoe aantrekkelijk een korte, pakkende naam is. Voor een beschrijving van een gewone afstandsvariatie klinkt supermaan bijna spectaculair, wat verklaart waarom de verwachtingen soms hoger zijn dan wat je daadwerkelijk ziet.
Sterrenkundigen spreken liever van een volle maan in het perigeum. Supermaan en micromaan zijn gewoon een gevolg van de vorm van de baan, zonder verdere betekenis voor het leven op aarde.
Er zijn ook bijnamen als bloedmaan, blauwe maan en wolfsmaan, die over kleur, seizoen of volkstradities gaan. Ze zeggen niets over de afstand. Een supermaan kan dus tegelijk een blauwe maan zijn, of een maansverduistering, als de omstandigheden samenvallen.
Hoe je een supermaan het best bekijkt
Let op de dag en het uur. Het meest indrukwekkend is een supermaan vlak na zonsondergang, wanneer ze net boven de horizon verschijnt. Door de maanillusie lijkt ze dan het grootst, en gebouwen of bomen in de verte geven een referentie.
Kijk liefst vanaf een plek met vrij uitzicht naar het oosten of zuidoosten, weg van heel veel kunstlicht. Een verrekijker laat de kraters en de grote donkere vlakten scherper zien. Voor een foto kun je het beste een lange lens gebruiken en een statief, en de belichting laag zetten.
Wil je de volgende data weten? Op de maanfasen-tool zie je wanneer de volle manen vallen. Of zo’n volle maan ook een supermaan is, kun je daarna controleren in een sterrenkundige agenda met de afstand tot de maan.
Kleed je warm aan als je langer wilt blijven kijken, want een heldere avond kan snel koud worden. Kijk ook de avond voor en na de exacte volle maan, want de maan is dan nog bijna vol.
Verwacht niet te veel van het verschil in grootte. Het is vooral een aanleiding om eens naar de hemel te kijken. Wie dat met kinderen doet, heeft een mooi moment om te vertellen over de baan van de maan, getijden en de manier waarop mensen er door de eeuwen heen verhalen bij hebben bedacht.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak is er een supermaan?
Een supermaan komt gemiddeld drie tot vier keer per jaar voor, vaak kort na elkaar. Het precieze aantal hangt af van de definitie die je gebruikt. Omdat de maan ongeveer elke 27,5 dagen het perigeum passeert en de volle maan elke 29,5 dagen volgt, vallen ze om de zoveel maanden samen. De data zijn jaren vooruit te berekenen. Je kunt ze opzoeken in een sterrenkundige kalender.
Is een supermaan gevaarlijk of invloedrijk?
Nee, een supermaan heeft geen aantoonbare invloed op het weer, aardbevingen of gedrag. Wel zijn de getijden iets hoger, omdat de maan dichterbij staat. Dat effect is klein en vooral merkbaar langs de kust. In de astrologie wordt een supermaan soms als versterkt gezien, maar daarvoor bestaat geen wetenschappelijk bewijs. Voor de meeste mensen is het vooral een mooi gezicht.